banner34

banner35

’Eski Türkçe’de çok ilginç hayvan isimleri: Kedi ‘çetük’, kelebek ‘baybayuk’

Eski Türkçede hayvanlar çok ilginç isimlerle adlandırılmış. Evlerde ya da sokaklarda beslenen kedilere Eski Türkçede ‘çetük’ denilirken ateş böceği ‘küsküni’, fil ‘yagan’, kelebek ise ‘baybayuk’ olarak isimlendirilmiş.

KÜLTÜR-SANAT 02.04.2021, 09:30
’Eski Türkçe’de çok ilginç hayvan isimleri: Kedi ‘çetük’, kelebek ‘baybayuk’

Eski Türkçede hayvanlar çok ilginç isimlerle adlandırılmış. Evlerde ya da sokaklarda beslenen kedilere Eski Türkçede ‘çetük’ denilirken ateş böceği ‘küsküni’, fil ‘yagan’, kelebek ise ‘baybayuk’ olarak isimlendirilmiş.

Amasya Üniversitesinden Dr. Öğretim Üyesi Kürşat Efe, 8’inci ve 13’üncü yüzyıllar arasındaki Türk dilinin kelimeler toplamını barındırıp Köktürk, Eski Uygur ve Karahanlı dönemlerini kapsayan "Eski Türkçe" dönemindeki hayvan adlarını araştırdı. Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun’un danışmanlığını yaptığı ‘Tarihi Türk Lehçelerinde Hay İsimleri’ başlıklı çalışma hayvanların birbirinden ilginç isimlerle adlandırıldığını ortaya koydu.

Türkler, çok eski devirlerde hayvancılıkla uğraşmaya başladı ve geçimlerini onlardan sağladı. Hem göçebe hem yerleşik dönemlerde hayvan isimleri çok çeşitli anlamlarda kullanıldı. Eski Türkçe, Orta Türkçe ve Yeni Türkçe diye adlandırılan üç ayrı evrede 2 bin 732 hayvan adının tespit edildiği araştırmada ‘Eski Türkçe’ dönemleri diye tanımlanan Köktürk, Eski Uygur ve Karahanlı dönemlerinden 535 isim belirlendi.

Türk kültüründe yeri çok özel yeri olan Türk’ün kanadı olarak nitelendirilen at yüzyıllardır aynı adla anılmayı sürdürmüş. Dr. Öğretim Üyesi Kürşat Efe, “At sözcüğü en eski dönemlerden beri yaşayarak günümüzde de varlığını devam ettiriyor. Atın yanı sıra sığır, koyun ve yengeç gibi birçok adın bugüne kadar devam ettiğini görmekteyiz” dedi.

Eski Türkçe döneminde hayvan adlarının gerek verilişleri gerekse ses ve şekil değerleri açısından oldukça dikkat çekici özelliklere sahip olduğuna değinen Kürşat Efe, “Timsaha ‘alavan’ denilmiş. Deve kuşuna ‘tevi kuşu’, sırtlana ‘arbörü’, maymuna ‘biçin’, ‘keylig’ gibi isimler verilmiş. Ateş böceği ‘küsküni’, fil ‘yagan’, evlerimizde ya da sokaklarda beslediğimiz kedilere Eski Türkçede ‘çetük’, kelebek ise ‘baybayuk’ olarak isimlendirilmiş. Kurbağa ’baka’ olarak adlandırılmış, daha sonraki evrelerde sesinden dolayı ‘kurbağa’ şekline gelmiş. Kaplumbağaya da aynı şekilde ‘kaplu baka’ denilmiş. Tarla faresine ‘alangır’ denilmiş. Sincap ise ‘tiyin’ şeklinde adlandırılmış" diye konuştu.

Geyik sözcüğünün ‘keyik’ olarak geçtiğini belirten Efe, Farslardan alınan ve bugün de kullanılan ’horoz’ kelimesinin en Eski Türkçede bulunmadığını, onun yerine ‘erkek tagaku’ kelimesinin kullanıldığını söyledi. Efe, “Kertenkeleye ‘keler’ denildiği gibi efsanevi kurta da ‘böri’ denilmiş. Türk hayat felsefesini ve kültürünü yansıtan yönleriyle hayvan adlarına ait kavram alanının Eski Türkçede önemli bir yeri olduğunu böylelikle bu çalışmada gördük" şeklinde konuştu.
Yorumlar (0)
Yorum yapabilmek için lütfen üye girişi yapınız!
banner3
banner4
18
açık
Günün Anketi Tümü
Ankara'da en sık kullandığınız toplu taşıma aracı hangisi?
Ankara'da en sık kullandığınız toplu taşıma aracı hangisi?
Namaz Vakti 24 Ekim 2021
İmsak 05:38
Güneş 07:01
Öğle 12:38
İkindi 15:35
Akşam 18:04
Yatsı 19:23
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 10 24
2. Hatayspor 10 20
3. Fenerbahçe 9 19
4. Karagümrük 10 18
5. Beşiktaş 9 17
6. Konyaspor 10 17
7. Galatasaray 9 17
8. Alanyaspor 9 17
9. Altay 10 15
10. Adana Demirspor 9 12
11. Gaziantep FK 10 12
12. Öznur Kablo Yeni Malatya 10 12
13. Kayserispor 10 11
14. Sivasspor 9 10
15. Başakşehir 9 9
16. Antalyaspor 9 9
17. Giresunspor 10 9
18. Göztepe 10 8
19. Kasımpaşa 10 6
20. Rizespor 10 4
Takımlar O P
1. Ümraniye 10 24
2. Ankaragücü 10 24
3. Eyüpspor 10 20
4. Erzurumspor 10 19
5. Bandırmaspor 10 18
6. Kocaelispor 8 16
7. Tuzlaspor 9 14
8. Samsunspor 9 12
9. Boluspor 9 11
10. Gençlerbirliği 8 11
11. Menemenspor 10 11
12. İstanbulspor 9 10
13. Denizlispor 9 10
14. Altınordu 10 10
15. Adanaspor 10 9
16. Manisa FK 10 9
17. Bursaspor 8 8
18. Ankara Keçiörengücü 9 7
19. Balıkesirspor 8 6
Takımlar O P
1. Chelsea 9 22
2. Man City 9 20
3. Liverpool 8 18
4. Brighton 9 15
5. Tottenham 8 15
6. M. United 8 14
7. West Ham 8 14
8. Everton 9 14
9. Arsenal 9 14
10. Wolverhampton 9 13
11. Brentford 8 12
12. Leicester City 8 11
13. Aston Villa 9 10
14. Watford 9 10
15. Crystal Palace 9 9
16. Southampton 9 8
17. Leeds United 9 7
18. Burnley 9 4
19. Newcastle 9 4
20. Norwich City 9 2
Takımlar O P
1. Real Sociedad 9 20
2. Osasuna 10 18
3. Real Madrid 8 17
4. Sevilla 8 17
5. Atletico Madrid 8 17
6. Rayo Vallecano 9 16
7. Athletic Bilbao 9 16
8. Barcelona 8 15
9. Real Betis 9 15
10. Valencia 10 13
11. Espanyol 10 13
12. Mallorca 10 12
13. Villarreal 9 11
14. Elche 10 10
15. Celta de Vigo 9 7
16. Granada 9 7
17. Cádiz 10 7
18. Deportivo Alaves 9 6
19. Levante 9 5
20. Getafe 9 2